Narîn Şêxê: 8 ê Adarê 1857an de li Amerîkayê, li bajarê New York, çil hezar karkerên fabrîkekê ji bo guherandina şert û mercên kar di fabrîkê de dest bi girevê kirin.

8 ê Adarê 1857an de li  Amerîkayê, li bajarê New York, çil hezar karkerên fabrîkekê ji bo guherandina şert û mercên kar di fabrîkê de dest bi girevê kirin. Lê polîsan êriş birin ser fabrîkê û xebatkarên fabrîkê xistin hinirê  fabrîkê, derî li wan girtin û dora fabrîkê asê kirin da ku karkerên  fabrîkê nikaribin birevin. Agir bi fabrîkê ket 129 karker mirin piraniya wan karkeran jin bûn.

Di merasîma binaxkirina wan kesên di fabrîkê de miribûn sed hezar kes amade bûn.

26-27 ê Tebaxê 1910 de,  li bajarê Danîmarkê  Kopenhaginê, duyemîn civîna jinên ku girêdayî Enternasyonalê, (konferansa jinêne navnetewan) li darket û ji alî seroka Partîa Sosyal Demokrat a Alman Clara Zetkîn ve 8 Adarê, wek biranîna berxwedana jinên ku di fabrîkê de jiyana ji dest dabûn, roja 8 adarê roja jinên kedkarê cîhanê hat  pêşniyaz kirin û ew pêşniaz bi dengê hemû jinan bi biryarekê hate qebulkirin .

Di salên destpêkê de, dema hîn nehatibû kifşkirin, serhildana jinên di fabrîke de sewitîbûn, di rojên cuda de timî di destpêka baharê de dihatin bi bîranîn.

1921 de li Moskoyê sêyemîn konferansa jinan ya navnetewî çêbû.

Di navbera şerê cîhanê yekemîn û duyemîn de li hinek welatan pîrozkirina 8 adarê hate qedexe kirin.

1960 î de li dewletên Amerîka yê yekbûyî pîrozkirina 8 adarê hat despêkirin û ji wir pêde bi şeklekî xurt parastina mafê jinan kete rojevê.

Yekîtiya netewan 16 Dezember 1977 de 8 Adarê wek roja jinên kedkarên cîhanê, qebûl kir.

Tevî wisa jî li Ewrûpa, li Amerîka û li her derê cîhanê jin rastî gelek êrîşên hovane tên, tevî ku gelek zagon hatine çêkirin ji bo pêşî lê girtina şîdet û zilma li ser jinan, her çiqas ne li gorî wek ko tê xwestin jî bin, lê disa jî ji tunebûnê çêtir in.

 Îsal 100 sayliya 8 Adarê te pîrozkirin!

Gelo wê li rojhelata navîn kengî ji bo parastina mafê jinan zagon werin çêkirin, yan jî pirsgirekên jinan wê kengî werin çareser kirin?

Di nav civaka kurd de zagon ji bo jinan tê çi wateyê?

Gelo li ba kurdan mafê jinê, yan jî kesayetiya jinê  wekû însan wê kîngî were qebûl kirin?

ŞÎDET

şîdet çiye? Dema em dibêjin şîdet em ne tenê beşa lêxistinê dikin!

Divê em vê yekê qebûl bikin ku îro roj  şîdeta li ser jinê li hinek herêmên kurdan di asta herî bilind de ye, ne tenê herêmên kurdan lê belê li gelek derên din jî ko kurd lê dijîn.

Rengên şîdeta li ser jinê, da ku em ne wekû qalib bikin gengeşê de, em gerek wê bi nav bikin:

Lêdan, rengê herî eşkere û vekiriye ji şidetê, lê şidet ne tenê lêdan e! Gotinên hişk, şikênandin, qedexekirin, jibîrkirin, bikaranîn, û nedana maf, hemû rengin ji rengên şidetê ne.

Nevekirina derfetan li pêşîya jinan ,cudahiya dan û standinê, bi kur û qîzê re di malê de, ne şandina keçan ji bo xwendina dibistanê, nêrîna kêm li jinê, çar dîwarkirina jinê, hemû rengin ji rengên şidetê ne.

Pir jinî, zewaca keçkên ciwan bi kale mêran re, berdêlî, qelen, zewaca keçên di bin 18an re hemû rengin ji rengên şidetê ne.

Ji roja keçikek çêdibe heyanî dawiya emrê wê li ser şeklê jiyana wê kesên din biryarê didin, rabûn rûniştina wê, rengên kincên wê hatin û çûyîna wê, kirîn û firotina wê, ji alyê kesên din ve tê hilbijartin, ji wê pêve, herkes dikare di mafê wê de biryarê bide, tenê ew nikare ji bo xwe biryarê bide.Ev hemî rengên şîdetê ne!

Me xwest em jîyanê par bikin, lê mezel bûn para me!

HOVÎTÎ

Her roj bi dehan jin bi sedama sûcên cûda, bi rengekî wehşîyane tên kuştin, yan jî cezakirin.

Û her waha rengên kuştinê jî xwedyê wê hildibijêrin. Ji xêncî wê, her kes rêvebiriyê lê dike, tenê ew rêvebirin ne ji mafê wê ye.

şewitandin, bi saxî binax kirin, bi destê zarokên biçûk kuştin, li meydanan recim kirin, dehfdayîn ji bo xwe kuştinê, sunet kirin û her weha çiqas tiştên li dij însaniyetê hene, li ser jinan hatine bi kar anîn.

Eger civakek bi vî rengî nêzîkî jinê bibe wê çiqas bi serkeve?

Eger civakek wehşetê li ser jinê bi kar bîne wê çawa bikaribe behsa hezkirinê bike?

Eger ew civaka bav karibe bi hêsanî keçka xwe bikuje bira xwîşka xwe û mêr jina xwe, wê çawa aramî têde hebe?

Ger civakek bi vî rengê dijmintayê nêzîkî  hevûdin bibe; wê çawa yekîtî di nav vê civakê de çê bibe?

Ger li hember zilma li ser jinê tê meşandin bê dengî bersiv be, gelo gotina  dê nîvî navê Xwedê,  di nav civaka kurd de hetanî kîjan radeyê tê fêm kirin? ger û ger û ger......?

Lê dîsa jî sedema van êşan tevde jin e, dema ku em dibêjin, jin wek dayîk civakê perwerde dike, naxwe şêweyê xwedî kirina wê şaş e, ya ku hêwîtiyê dike, ya ku xwesîtiyê dike, jin e. Ya ku dixwaze dilê yekî xweş bike dibêje xwedê kurê te, birê te bihêle, ew jî jin e. Ya ku dibêje bera canê kurê min û mêrê min sax be, dîsa jî jin e. Ji ber ku mêrê zilim kar jî dayîkekê ew mezin kiriye, merê jinkuj, birê xwîşkkuj, bavê qîzkuj ev hemî dê ew mezinkirine.

Divê Jin di tovê jiyanê de wekhevîtiyê biçîne da ku şîdet ji holê rabe, divê jin tekoşînê bikin, dengê xwe, dilê xwe û hêza xwe bikin yek.

Ew civaka ku jin tê de şîdetê dibîne civakek nexweş e! Şîrove an jî vekirina vê xalê li gora min, wisa tê kirin:

1- Ew mêrê ku şîdetê li jinê dike ,ew mêr nexweş e. Li gora pisporên di vê mijarê de: ew girêkên di piskolojiya wî de, wek şîdet têne der.   

2- Ew jina ku ew şîdet li serê wê tê, ji bilî lêdan û êşa fîzîkî, rih û pîskolojîya wê birîndar û seqet dibe.

3- Di malbatê de zarok, an jî kesên din yên ku vê şîdetê bi çavên xwe dibînin; an wê şîdet di hindirê wan de bê afirandin, û wê şîdetê bikin an jî wê ji kesên ku sîdetê dikin nefret û kînê bikin. Û şîdet an jî nefret û kin herdû jî nexwesîyên pîskolojî ne.

Em jî wek jinên kurd di vê roja taybet de degê xwe bilind dikin, şideta li ser jinê şermezar dikin û bang li hemû serok û rêberên kurdan, mêr û zanayên kurdan dikin û dibêjin ev civak bi nîvê xwe azad nabe û hewceyî nîvê dine.

Her waha em bang li hemû desthilatdêran dikin ku parastina jinê ji şidetê tenê di riya qanûn û yasayê de pêk tê. ji ber vê jî em doza nîvîsandin û bikaranîna wan qanûnan dikin û em dibêjin bera wekhevî çêbibe, werin em jiyaneke bi rûmet bi hevre avabikin ji bo xatirê mirovatiyê!

Sed saliya 8 Adarê bi giştî li jinên cîhanê

û bi taybet jî li hemû jinên kurd pîrozdikim, bijî wekhevîti û ez dibêjim Jin şîroveya jiyanê ye!

Ez jinek Kurd im

Li dîroka min binerin,

êdî min rêpelên bi gemar çirandine

êdî min zincîrên koletiyê şikandine,

ez natirsim, ne ji kedxwaran û ne jî ji malxuyên malan.

êdî ez li pêşiya gel dimeşim,

Ez doh ber mal bûm û îro jî ber welat im.

ez ne tenê jin im,

ez dayik im, ez şervan im, şoreşvan im, şêr im û ez însan im.

Li ser lat û zinaran Bêrîtan im, li Dêrsimê Zîlan im, li Sêwasê Bermal im.

Min bi canê xwe azadî afirandiye,

ez ji salên tarî re bû me Ronahî.

Êdî tarî li pêşya min qediya, ez bû me bûka Medya.

Ez wek teyrê ecelê bi ser dêwekî heftserî de dimeşim,

heyfa û tola jezarê salan bi xwîna xwe hiltînim. 

Ez bûm pîzotên agirê azadiyê.

Min li bejna xwe ya delal û ciwan hêvî pêçane, û jiyaneke bê mirin ava dikim.

Ez bûm bersiva hesret û axîna dilê dayikan,

ez bûm dengê qêrîn û zarîna zarokên ber pêsêran.

Ez bû me ala rengîn, min çiya xemilandine.

Dijmin ji reng û dengê min ditirse.

Ez bû me nîşana berxwedanê,

ez bû me dengê jinên cîhanê

û wek hûn jî dibînin

bû me

Agirê

Newrozê

û mizgîniya

heyştê Adarê.

Ez bû me bûka Kurdistanê.

Narîn Şêxê

07.03.2010

narinshexe@hotmail.de