Sala 1961 ê, dema ez çûme bajarê Êrêvanê xwendinê, rêdaksya RIYA TEZE  ji min ra bû zanîngeha duda ya ziman, edebiyet, kûltûr û dîroka kurdî. Gerekê bi heqî bê şêkirandin, ku ne tenê ji min ra  lê payê pirrê rewşenbîrên me yên wê demê ra bû merkezeke hevgirtinê, fêrbûnê û pêşdaçûyînê. Me, kesî dibistana da, ziman, dîrok, edebiyeta Kurdî rek-pêk nexwendibû, me pak erdnîgarya welatê xwe, dîrok û kûltûra wê jî nizanbû. 

Efrandarên meye gênc û ahil, di oda para edebiyet û kûltûrayê da li hev dicivyan, ji hev û efrandinên hevra dibûn nas, berhemên xweye nû dixwendin, deng-besên nû  dihesiyan. Wê demê li cîhanê, xazma li Kurdistanê bûyarên pir girîng diqewimîn. Çîqas jî weletê Sovêtê ji înformasiyayên der ra girtî bû, çî ku sîyasiya sovêtêra dest nedida nedihate weşendin, lê dîsa hinek înformasiya digihîştin me. Hevalên me ji dengê radiyoyên weletên din dibihîstin, rojneme û kovarên  ku Rûsiyayê da bi hejmarên hindik derdiketin peyda dikirin…

Şerkariya Kurden Başûr bi serokatiya Barzaniyê mezin dilê her kurdekî, îlahî dilê efrandarên me tije agirê weletparêziyê kiribû. Eger qeyt û bendên wî welatî yên pirr hişk nîbûna, ne ku bi seda, lê bi hezara kurdên sovêtê wê berê xwe bidana çiyayên Kurdistanê û tevî refên pêşmerga bibûna.

Her kesî dixwest caweke nû ji wê şerkariyê bibihî. Sûretê Mele Mistefa Barzanî, bawarkî hemû malên Kurdan da hebû. Navên lawên nû bûyî datanîn Barzanî.

Wan sala, dûrî welêt, bingeha edebyeta weletparêziyê, xazma helbestvaniya bi hêz li nav edebyeta Kurden Ermenistanê da hate danîn.

Gerekê bi heqî bê şêkirandin di werê pêşvaçûyîna ziman, edebiyet, rojnemevanî  û medeniyeta kurdî da li Ermenistanê emekê tu dezgehekî kurdewerî ewqas mezin nî bû çiqas yê RIYA TEZE. Di wê rêdaksiyayê û dora wê, bawarkî, toxavka rewşenbîrya me civya bû.     

Ji pey salên dirêj e buhurî ra, dema ji pey xwe dinhêrim rojnema RYA TEZE wek bîranîneke xweş, wek sîmvoleke pîroz, wek şemala findeke geş tê xanê.

***
Hejmara ewlin, ya rojnema RIYA TEZE sala 1930 î bîstûpêncê meha adarê (25.03.1930), li bajarê Yêrêvanê, bi elfeba girafîka latînî, ku Îsahak Marogûlov û Erebê Şemo çê kiribûn hate weşandin. Rojneme organa Komîsariyata ronkayê ya RSS Ewmenistanê  bû. ( 1)    Merem û armancên weşandina rojnemê di nav silavnema Kommerkezya PK û Hukumara rêspûblîka Ermenistanê da hatibû destnîşankirin. Silavneme hema hejmara ewlin da jî hatiye weşendin (2). Armanca rojnemê ya sereke ji bo çêkirina qeydê nû (şosiyalîstiyê) organîzakirina wê para xelkên Kurd bû û di nav kurdan da piropandakirina sîyasiya wî weletî.

Di roja ewlin da rewşenbîrên kurde wê demê Erebê Şemo, Hecîyê Cindî, Emînê Evdal û yên din dora rojnemê top bûn, kar û barê wê hildan li ser milê xwe. Ji bo rêk-pêk weşendina rojnemê,  nivîskarê ermeniyayî bi nav û deng, dostê gelê Kurd  Hiraçya Koçar, edebyetzan Herûtiyûn Mikirtçiyan, Gevork Parîs alîkariya mezin dan xebatçiyên rojnemê. Ew tev jî di nav kurdan da mezin bûbûn, kurmancî rind zanibûn û dilsozê gelê Kurd bûn.

Berpirsiyarê rojnemêyî ewlin yê bi eslê xwe Kurd Cerdoyê Gênco bû (1934-1937) .

Weşendina rojnemê meriv karin belayî sê êtapa bike: 

Etapa yekê:  Sala1930 heta 1938 a, yanê heta dema  rawestandina weşena rojnemê. Vê êtapê da çiqas jî kadrên miletiyê yê xwendî pirr kêm bûn, li nav kurda da evdên karê rojnemevaniyê û weşendinê da têgihîştî bawarkî tune bûn, lê guhdariya dewletê, xêrxwezî û alîkariya rewşenbîrên Ermrnî zêdê bû. Her tişt cîyê vala ava dibû.

Di hejmarên rojnemê yên wan sala da biryarên Kommerkezya Partya Komûnîstiyê, hukumata weletê Sovêtê û Ermrnistanê hatine weşendin. Guhdariya mezin hatiye danîn  li ser pirsgirêkên li ser bingeha sosyalîstiyê weguhestina senayê û malhebûna gundîtyê, gunda da çêkirina kolxozan, perwerdekirina civakê bi rohê marksîzm-lênînîzmê, întêrnasîonalîzmê, pismamtî û biratya gelan, xebata hildana nexwendîtiyê, mafê jinan, cîwanan, şerkarya dijî edetên kevne zyandar, serokeşîr, zengîn, milkedar û olperestyê.

Hejmara rojnema RYA TEZE ya ewlin, sala 1930

Şerkarya dijî erf-edetên kevne bêkêr, pêşdabirina edebyet û medenyeta miletyê, gundên kurdan da çêkirina dibistanan, ji nav civakê pêşdakişandin û hazirkirina kadrên miletiyê û gelek pirsên dinê tim goveka guhdariya rojnemê da bûne.

Tîraja rojnemê sala ewlin 600 heb bû, sala 1932 gihîşte 1300 î. Sala 1936 a tenê li nehya Aparanê hesavê aboneyên RYA TEZE gihîşte 600 î. Rojneme li nav gundên Kurdên Ermenistanê yên nehyên Aparanê, Telînê, Êcmîazînê, Kotaykê, Aştarakê, Vartênîsê, usa jî avtonom rêspûblîka Naxîciyêvanê û li bajarê Tilbîsê (Gurcistan) bela dibû. (3)

RIYA TEZE bi rastî jî wê demê roleke mezin di jîyana kurdên sovêtê da lîst. Xwendevanê kurd rojnema xwe dîtibûn, di her malê da ew bûbû mêvana hizkirî, kadir pêşda dihatin. Rojnemê bingeha xwe li nav kurdan da datanî.

Lê dijweriyên dîktatoriya stalînîzme, rojên nexweş wê para kurdanra jî anîn. Dezgenên kurdaye kûltûriyê, perwerdê, weşenê hatine sekinandin. Bi mena giva ji bo guhestina elfebê (elfeba kurdîye latînî bi elfeba herfên kirîlî), weşena rojnema RIYA TEZE jî „ wedelû“ hate sekinandin. (4)

Ew tek menî bû. Wê „wedelûyê“ bawarkî 17-18 sala kişand. Tenê du sala ji pey mirina Stalîn ra, sala 1955 a, carke din dest weşena RIYA TEZE bû..

Êtapa duda: Ev dema ji sala 1955a dest pê dibe, dikşîne heta sala 1989 a . Vê carê rojneme bi tîpên kîrîlî hate weşandun, kîjan Hecîyê Cindî li ser girafîka rûsî  çê kiribûn.  Ev dema weşena rojnemê ya here gumrih, hêz û geş e. RIYA TEZE dikeve nava cêrga çend rojnemên komarêye here hukumdar. Dibe organa Kommerkeziya PKE, Soveta Tewrebilind (parlamênt) û Sovêta wezîrên RSS Ermenistanê. Rojneme dibe berdevka partya desthiletdar û hukumata wê komarê. Eva nîşan dide ku mecal û mikanên rojnemê beranberî mecalên rojnemên komarêye here merkezî dibin û fînansekirina wê ji alyê dewletê va tê kirin. Berpirsyarê rojnemê tim dihat hilbijartin  wek dêpûtatê Sovêta Komarêye Tewrebilind (parlamêntarê Meclîsa Komarê) û endemê Kommerkeziya PK ya Ermenistanê. Xebatçiyên rojnemê jî diketin nava sîstêma xebatçiyên Kommerkeziya PK û hukumatêye bilind. Weletê Sovêtê da xizmetguhdariyê xebatçyên wê sîstêma hukumdar berê ewlin û ser dereca here bilind dihatin mîaserkirin. Nexweşxane, dukan û xizmetgudariyê din ji bo wan başqe bûn, bajêr da zû avayî didane wan. 

Di nav wan sala (34 sal) berpirsarê rojnemê yê herdem Mîroyê Esed Mistoyan bû. Wan sala cîgirê berpirsiyar Qaçaxê Mirad, peyra Emerîkê Serdar xebitîn, katibê cawdar salê başqe başqe Şekroyê Xudo, Qaçaxê Mîrad, Emerîkê Serdar û Babayê Keleş xebitîne. Di nav wan sala da time 12-14 xebatçyê rojnemê hebûne. 

Heftyê da rjneme du cara dihate weşendin, çar pelên biçûk bûn. tîraja wê digihîşte devedevî 5 hezarî.  Navê wê kiribûn kataloga navnetewî ya rojneme û kovarê weletê Sovêtê. Her kesî, çawa komarên weletê Sovêtê, usa jî ji hidûdê Sovetê der karibûn bibûna abone û RIYA TEZE bistandana.

Ew rojnema dewletê bû û berê ewlin sîyasiya welêt dimeşand û dokûmênt, qirar-biryarê dewletê bi wergera kurmancî têda dihatin weşendin, carna, dema bûyarên mezin, heçar pel jî ew dokûmênt bûn. Xêncî wan gelek gotar û nivîs ji merkezan dihatin standin: gotarên sîyasî, ji emrê partiya Komûnîstiyê, şirovên derheqa pirsên markisîzm-lênînîzme, şirovên civakî,  deng û besê cîhanê, welêt. Ew hemû bi mecbûrî, kurmancî dhatin wergerandin û rojnemê da dihatin  weşendin.

Berpirsiyaryê guhdarî datanî li ser pêşdaçûyîna emrê kolxoz, sovxoz, fabrîkan, mekteb û îdarên xwendinê, obiyêktên çêkirinê, destanînên xebatçiyan û pirsên din. Naveroka gelek nivîsara qet kurdîtyêva girêdayî jî nîbû. Evê yekê li nav xwendevana da gazin pêşda tanîn. Ji bo ew nivîsarên min besa wan kir, payê pirê bi zimanên din rojnemên rojane da dihatin weşendin, bi radyoyê dihatin gotin, paşê heta RIYA TEZE da derdiketin êdî kevn dibûn û pêwîstiya wan nedima.

Pelek tim ji bo kurdîtyê dima. Di wî pelî da ser pirsgirêkên kûrdîtyê: dîrok, çand, hunur, edebîyat, ziman, zargotin, perwerde, werger û pirsên civakî dihatin rawestandin.

Wê demê serokê para edebyetê Egîtê Xwedo, ya para kûltûrayê jî Emerîkê Serdar bû. Herd jî di warê zanyarya edebyetê da zane bûn. Para ziman û edebyeta zanîngehê xilaz kiribûn û wek mamostayê ziman û edebyeta Ermenya mekteba da xebitîbûn. Wana bi hizkirin guh didane efrandinên meye nû, berhemên here baş dibijartin, dicedandin serokatya rêdaksyayê bidine ecibandin û rojnemê da biweşînin.

Matêriyalê vê parê timê pir bûn û bi meha hîvya weşena xwe diman. Hinek usa jî nedihatin weşendin. Nivîskar û rewşenbîrên Kurd salbisal pirr dibûn, mecalê weşenê jî pirr kêm dibûn… Xêncî wî perrê rojnemê mecaleke weşendinêye din efrandarên Kurd ra tune bû.

Ya dijwer stadiya dewyê bû. Cîgirê berpirsyar Qaçaxê Mirad ( ji du wî ra Emerîkê Serdar)û berpirsyar Mîroyê Esed wî warî da  gelekî fesal û hişk bûn. Ji bo peyveke bi şik helbest yan kurteçîrokên delal nediweşandin.

Ji her tiştîda berbiçev bû, ku ew rojnema biçûk nikaribû xwestekê rewşenbîriya kurdî pêk banya, rojnema wek navekî mezin hebû lê mecal tunebûn.

Heta niha jî, ji me gelekara tarîye (wek şedên bûyara), gelo çima RIYA TEZE wek rojnemên merkezîye din nekirin ya rojane? Hema hevekî nehat mezinkirin? Gelo berpirsiyar nedixwest karê wî û cawdarya wî zêdebe, yan pêşdakişandina pirsên usa serokatiya Ermenistanê xweş nedihat?

Bi texmîna min herd menî jî hebûn.

Çi jî hebya  RIYA TEZE rojnema me-kurdan bû, her tiştê wê kurdewarî bû. Heta axaftina civînên xebatkarê wê, civînên tevî miqaledaran, piratokol, her nivîsên wan yên biçûk û mezin, gişk bi kurmancî bûn. Min nedît careke rêdaksiyayê da xêncî kurmancî bi zimanekî din bihata axaftin, nenhêrî xwendina teva ermenî yan rûsî bû û weke wan miletan, carna ji wana jî rindtir, paqijtir zimanê wanî edebî zanibûn. Di nav rewşenbîriya kurden Ermenistanê da şerm bû, ku hevra  bi zimanekî din biaxivin.  Loma jî nêzkaya salê heyştêyî li nav kurdên Ermenistanê da bawarkî  bengeha zimanê kurmancîyî edebîyî standart hatibû avîtin. Pêşengya paqijayî û pêşdabirina rastnivîsê RIYA TEZE dikir. Wê derecê da rola wergerê pir bû. Rojê bi deha nivîsên pirrcûre û pirrserecen ji zimanê rûsî û ermenî ji bo axaftinê radiyoyê û rojnemê dihatin wergerandin. Wergera dicedandin wan nivîsan bikine kurmancîke usa ku ji bo xwendevan û guhdarvanan pirr têgihîştî bin. RIYA TEZE da guhdarîke mezin datanîn li ser pirsên ziman û rastnivîsê.

Raste di karê wergerê da bawarkî, kêm-zêde xebatçî tev jî mijûl bûn, lê emekê Qaçaxê Mirad, Mîkayêlê Reşît, Emerîkê Serdar, Wezîrê Eşo dûra Têmûrê Xelîl pirr bû…

Êtapa sisya: Sala 1989 heta niha. Vê demê da êdî bingeha rojnemê hejya. Bi pêrêstroyka Gorbaçov welatê Sovêtê da dest bi tevheviyê bû. Nijarperestî, pirsgirêk û dijîtiyê li nav gelan da serî hildan. Ermenistanê da jî bakî nebxêr civaka kurdî rabû. Bi alîkarya şovûnîstên ermenî di nav wê para kurdan jî dutîretî çê bû, bere-bere mecalên rojnemê kêm bûn û dewya salên nodî RIYA TEZE kete halê bûyîn-nebûnê. Fînansekirna wê ji alyê dewletê va bere-bere kêm bû û ji pey hilweşîna welatê Sovêtêra lap hate birîn. Rojneme bi alîkariya weletparêzên kurd heyîtiya xwe bi teherekê xweyî dike.

Ji pey Mîroyê Esed ra, ji sala 1989 heta 1991 berpirsiyarê rojnemê sal nîvekê Tîtalê Efo kir. Paşe heta vê paşwextyê nivîskar Emerikê Serdar bû, van salê dewyê jî Grîşayê Memêye.

Xebatkarê wê jî bere-bere kêm bûn . Weşena rojnemê derbazî elfeba latînî bû.                

Ji bo weşendina rojnemê Girîşayê Memê, Rizganê Cango û Mirazê Cemal man, niha jî Girîşa û Miraz tenê, bi teherekî, nav û heyîtya  RIYA TEZE xweyî dikin.

Rîtma weşena rojnemê jî xirab bû. Eger berê heftê du cara dihate weşendin, paşê bû heftê catekê, mehê carekê
***
Wê demê weşena rojnemeke kurdî, ew jî ya dewletê, bûyareke pir mezin bû ne ku tenê di emrê kurden welatê Sovêtê lê jîyana temamya gelê Kurd da.

Demeke kin da, ew guhertinên sosyal- kûltûrî kû welatê Sovêtê da, di jîyana vê para gelê Kurd da çê bûbûn him bala xêrxwezan, him jî ya dagerkirên Kurdistanê kişandine li ser xwe.

Eger qewl û qanûnê Welatê Sovêtê yê berk nîbûna, navbera rewşenbîrya kurd ya wê demê  û ocaxên kurdên Ermenistanê da pêwendî çê bibûna, ez bawarim  riya edebyet, medenyet, ziman û tiştên mayîn wê li bal kurdên Ermenistanê e bêtir ser bingeha kurdewaryê û bi asteke bilind pêşda biçûna, efrandinên hê bi nirx û giranbha çê bibûna.

Sala 1932 a çend hejmarê RIYA TEZE û pirtûkên kurmancî, ku li Yêrêvanê hatibûn weşendin digihîjin berpirsê kovara HAWAR ê Mîr Celadêt Bedirxan. Hejmara HAWARê ya 8 a da bi navê Herekol Azîzan nivîsareke kêfxweşyê wê derheqê da diweşîne.

Nivîsara Hawarê wa hatye weşendin:

"Rûjnameke kurdmancî, bi herfên nû, bi kurdmancîyeke xwerû, li Rewanê, di şiklekî spehî û çeleng de derdikeve.
Vê paşîyê çend hejmarên wê gehiştine destê me. Çavên me pê biruhn bûn, dilê me şa û geş bû.
Kurdmancên Rewanê ji rûjnamê pêve çend kitêb jî derêxistine. Me sê-çar rûj mijûlahîya xwe bi wan kirin.
Ji nav rûpelên wan ên taze û ter bihna kulîlkên çiyayê Elegozê, bayê zozanên Serhedan dihatin. Di nav resmên wan de şal-û-şapikê kurdmancî, xencer û piştxencera kal û kalikên me dihatin dîtin.
Rêya Teze wek navê xwe taze ye, nû ye, nûbar e. Lê ji Hawarê kevintir, bi emr jê mezintir e. Hejmara wê a paşin ko gehiştiye destê me a pêncî û nehan e. Li gora ko Rêya-Teze rûjnameke dehrûjkî ye, berî salkê û hin dest bi derketinê kiriye".

Paşê ew du helbestên biçûk ji kitêbeke wanra şandî nivîsê da tîne û wa nivîsa xwe dewî dike:

„Ji bona îro me hevqas got, pêşdatir em dîsan ji Rêya-Teze behs bikin.

Em ji hevalê xwe re rêyeke xweş û dewîyeke geş hêvî dikin. Divêt ko her gav me hay ji hev hebit û gerek ê ko em hevdu ser xebata hev serwext bikin“. Herekol Azîzan (4)

Wê nivîsarê da nayê beskirin çawa, bi destê kê, yan kê ew rojneme û kitêb wanra şandine.

Eyane ku navbera Hecîyê Cindî û Celalêt Bedirxan da pêwendî  hebûne. Lê tê texmînkirin, ew pêwendî zûtirekê hatine birîn û HAWAR hejmarên xweye dû ra besa RIYA TEZE nake. Xuya ye organên dewletê pê hesyane û kerr dewî pêwendya anîne.

Nuxteke sûcdarkirina Hecîyê Cindî ya salên 1937-1938 pêwendyê wî bûn tev Celadêt Bedirxanra.

Hecîyê Cindî bîranîna xweye derheqa hebskirna xwe ya sala 1938 a dinivîse: „ ... Min usa jî neme Celadêt Bedirxanra şandine û bersîvê min hatine. Nema û gotarada min daye kivşê, wekî li welatê sovêtê, hukumata Ermenistanê her mecal çê kirine bona pêşdaçûyîna çanda me: rojnema me RIYA TEZE dertê, kitêbêd me çap dibin, radyoya me, mektebê (dibistanê) me hene…“ (5)

Ji vê bîranînê tê xanê, ku birastî jî rojneme û kitêb Hecîyê Cindî Celaldêt Bedirxan ra şandine.

Hecîyê Cindî  dihate gunekarkirin ku pêwendyê wî tev serokê partya kurda ya „nijarperest“ XOYBÛNÊ heye û ew partya wek heval û hevkarê partya ermenya: Daşnaka dihate dîtin…

Ji alyê din va dagerkirên Kurdistanê, ku heyîtya gelê kurd qebûl nedikirin, pirogrameke asîmlasyonêye eşkere dabûn pêşya xwe û nerazîbûnên kurda jî jî dijî wan cûrê serhildanan ji pey hev diteqyan, nedixwestin dengê kurda cîkî din bê bihîstin.

 Derfetên, ku Ermenistanê da Kurdara vebûbûn guhdarya dagerkirên îlahî yên rêjîma Tirkîya nejarpereste Kemalîst kişandibûne li ser xwe. Wan rind zanibû, ku ew ocaxên kurdaye kûltûrî, perwerdeyî, zanyarî, rewşenbîrî ku li ser hidûdê wan çê bûne ji bo Kurdistana bindest zengîlê hişyarbûnê ne. Raste, destê me da dokûmêntên konkrêt kêmin lê yê heyî jî besin, ku bê texnînkirin, çawa dîplomasya Tirkye xwestye dengê Kurdên Ermenistanê bide kerkirin.

Ji bo nimûnê, xebatkarê dîplomatîyê yê Sovyetistanê li Yêrêvanê Neymarek,  di nama xwe ya ji bo wezareta karên derva ya Sovyet ra şandî da (05.04.1935) dinivîse, ku konsolosê tirkan tim guhdarya xwe datîne ser weşandina RIYA TEZE li Ermenistanê. Jêra her hejmar tên tercmekirin lê „ Rojname wisa miqate û bi tahamûl e, mirov dikare mihakeme bike ku konsûlên tirkan yên vê derê, nikaribûn tu qulpan jê ra bibînin. Wek tê zanîn, hemû hejmarên wê ji terefê tercûmanên tirkan gelekî bi himet tên tercûme kirin" (Kovara Çira, hejmar 12, sal 1998, rûpel 11). Rûpela 12-a ya wê kovarê da tê gotinê, ku Neymark nameke xwe ya mayîn da (09.05.1935), ku ji serokê qismê 1-ê yê wezareta karên der va yê Sovyetistanê ra şandîye, awa nivîsîye: "Li gor agahdarîyên di destê min da, demek berê Aral û Yilmaz(6) di derheqê pirsa kurdî da raporek bi dizî hazir kirine. Li gor înformasyonên di destê me da, muhtewa vê raporê ev e: li Êrîvanê rojnama "Riya Teze" hebûna xwe berdewam dike. Hebûna wê li ser tixûbê Tirkîyê ji bo me tehdît e û îşareta dijminatîyê ye". (7)

Welatê Sovêtê da pirsên wa gelekî dizîva dihatine xweyîkirin, bi rêyên KGB dihatin kontrolkirin û tev berpirsyaran dihat kerkirin. Dibe ew bû sebeb ku berpirsyarên rojnemê (berpirsyar û cîgirê wî), ji wan tiştan agahdar bûn, ji bo wê çendê jî usa gelekî fesal bûn, nedihîştin gotarek, cimlek, yan hema peyveke bi şik rojnemê da bê weşendin. Salên hilweşîna weletê Sovêtê em ji pê hisyan, ku rêdaksya rojnemê gelek neme, rojneme, kovar, kitêb ji Kurden welêt, Ewropayê û ji xêrxwezê Kurdan distandin. Ew usa dihatin veşartin, ku kesî nedidît. Salên pêşyê hindik lê yê dewî gelek sîyesîmendar, rewşenbîr, xwendevanên Kurd ji Kurdistanê, weletê Ewropayê, heta yê ku bajarê Moskvayê, Lênîngiradê û bajarên Sovêrêye dinda dixwendin dihatin Yêrêvanê, rêdaksyayê dibûn mêvan, dîsa berpirsyarya rojnemê xwe dûrî wan digirt û degme derheqa wan û hetina wan da înformasya diweşend.

Wekî li cem serokatya Komara Ermenistanê şik li ser amintya wan çê nebe, derheqa destanînên kurden Komarên Sovêtêye din da jî kêm diweşandin.

Ev pirr fesalbûna berpirsyarên rojnemê  me tînine wê fikirê, ku him li ser wan kontroleke pirralîye giran hebûye, him jî nexwestine heyîtya rojnemê û kursyên xwe bikine bin rîskê.

Dema derheqa nivîskarên kurd Qaçaxê Mirad, Elîyê Evdilrehman, Mîroyê Esed, Emerîkê Serdar, Egîtê Xudo axaftin dibe, meriv nikare wê rojnemê bîr neyne. Temamiya jîyana xwe ya efrandariyê wan di xebata vê rojnemê da derbaz kir. Dewsa qelema wan, bawarkî li ser her perr, her gotar û înformasiyona rojnemê heye. Vê fikirê bi gîşkî derheqa rojnemevanê navdar Tîtal Mûradov da kare bê gotin, ewî jî bawarkî sî-sîwpênc salên emrê xwe karê rojnemê va girê

Di karê pêşxistina RIYA TEZE da emekê katibê wêyî cawdar nivîskar Babayê Keleş, nivîskar û rojnemevan Têmûrê Xelîl, rojnemevan Hesenê Qeşeng, Girîşayê Memê, Rizganê Cango, Pirîskê Mihoyî mezine…Her yekî ji van, 15-20 salê jîyana xweye efrandar dane karê RIYA TEZE.

Li weşenxanê RIYA TEZE bi destê Egîtê Abasî, Porsora Sebrî, Letîfê Emer hatye çapkirin. Karên xweye rewşenbîriyê û zaniyariyê ji rêdaksiya vê rojnemê dest pê kirine, yanê demên kurt li wur xebitîne kurdzanên bi nav û deng, akadêmîkê akadêmiya Ermenistanê Şekroyê Xudo, pirof. Şerefê Eşir, pirof. Karlênê Çaçanî, serokê para axaftinên kurdî ya radiyoya Yêrêvanê, nivîskar Xelîlê Çaçan Mûradov, nivîskarê kurdî navdar Ahmedê Hepo, xebatçîyê partiyayê Tîtalê Efo.

Demne kin usa jî rojnemê da xebitîne rojnemevanYûrayê Şaho û Paşayê Erfût.

Evan navnîşana wan rewşenbî nivîskarane yên biresmî di rêdaksya RIYA TEZE da xebitîne.

Lê yên ne resmî? Bawarkin temamya rewşenbîrya kurden Ermenistanê, ji Erebê Şemo girtî heta min û yên ji pey min ra jî rojnema ya xwe herab kirine û çi ji destê wan hatye ji bo pêşxistina wî dezgê kurdewarî kirine …

Û bi qewata tomerî,  rojnema me bi bilindayî û başbûna xebata rojnemegiryê, pirofêsynalîzmê ji rojnemên komarê danedixist…Jêra hesav rûdiniştin, xebata wê ne ku tenê Ermenistanê lê welatê sovêtê da bilind dihate qîmetkirin. Sala 1980 î ji bo 50 saliyê ji alyê hukumata sovêtê da hêjayî xelata „Nîşana Hurmetê“ bû.

Gelek xebatçiyên wê bi hurmetneman hatibûn xelatkirin, hêjayî navên emekdaryê bûbûn, endemên yekîtya nivîskar û rojnemevanên welatê Sovêtê bûn.

Di dîroka rojnemegirya kurdî da rojnema RIYA TEZE di warê pêşxistina ziman, edebyet û rojnemevanyê da xweyê rol û cîkî tebyete.
 

Ez nizanim arşîva rojnemê, bi tomerî tê xweyîkirin û eger bi tomerî hatibe xweyîkirin lêkolînvan karin wûrda rastî gelek dokûmêntên balkêş û giranbiha bên.

***

Rojnema RIYA TEZE bû ênsêklopêdya jîyana gelê Kurdê Sovêtê îlahî ya Ermenistanê. Ew   dîroka zêndî ya pêşdaçûyîna çand, kûltûra wê para gelê kurd e. 

                                                   Çavkanî

1. N.X. Maxmûdov, Gelê Kurd, bi zimanê ermenî, Yêrêvan  1959, rû. 245.  KURDZANÎ –VII; Yêrêvan 1975, bi zimanê rûsî, rû 11-13.

2. X.M. Catoev, Kurde Ermenistana Sovêtê, bi zimanê rûsî, Yêrêvan 1965; ru 43.

3.Dîsa li wur, rû 148.

4. HAWAR, sal 1; hejmar 8; Şam 1932. Ji elfabeya erebî-farisî wergerandin û ji nuh ve nivîsandin Mihemed Bekir, HAWAR, cild 1;  Stokholm 1987.

5. Firîda Hecî Cewarî; HECÎYÊ CINDÎ-jîyan û kar, Yêrêvan 2007; rû 36.

6.Aral û Yilmaz karbidestên dîplomatîk yên Tirkîyê bûn. Aral konsûlê Lênînakanê bû, ku bajarê Ermenîstanê yê duda ye).

 7. Min ev melûmetî û ya (6) a ji gotara Têmûrê Xelîl ya bi navê: „Rojnema Kurdî ya here jîyandirêj RYA TEZE“ hildaye. Kovara ROJA NÛ, N 52; sala 1998.